सार्वजनिक सेवा

           सार्वजनिक सेवाको अवधारणा कार्य  विशेषता र भूमिका

                               अवधारणा

 शाब्दिक रुपमा

   सार्वजनिक ( सबैसित सम्बन्ध भएको  धेरैसगँ सम्बन्धित

   सेवा – उपकार

  • विश्वमा औधोगिक क्रान्तिका कारण आएको परिवर्तन पश्चात् सार्वजनिक सेवाको अवधारणाले ठाँउ पाएको देखिनछ ।
  • विशेषतः सन् १९९१ मा बेलायतमा लागू गरिएको नागरिक वडापत्रको अवधाराणाले सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा प्रभावकारिता ल्याउने कार्य गरिएको छ ।
  • हालका दिनमा नागरिक वडापत्र  ्र सुशासन  ्र नँया सार्वजनिक व्यवस्थापन र नयाँ सार्वजनिक सेवा जस्ता अवधारणाहरुबाट निर्देशित भएको पाईन्छ ।
  • नेपालमा स्थानिय स्वायत्त शासन ऐन अन्तरर्गतका कार्यनिति समयक्रम सगैं घुम्ति सेवाको अवधारणा, नागरिक वडापत्र र उजुरी पेटिका र सूचना अधिकारीको व्यवस्था, हेल्लो सरकारको स्थापना जस्ता प्रयास मार्फत सार्वजनिक सेवालाई समयसापेक्षक बनाउने प्रयास यरिएको छ ।

परिचय

        सरकार एवम् सरकार बाहेकका निजिस्तर स्वयमसेवी क्षेत्र आदिबाट स.शुल्क तथा नि.शुल्क रुपमा प्रवाह हुने सार्वजनिक सरोकार राख्ने सेवाहरु सार्वजनिक सेवा हुन् ।

        सार्वजनिक सेवा उपलब्ध गराउने कामलाई राज्यको दायित्व तथा सार्वजनिक सेवा प्राप्त गर्ने कुरालाई नागरिकको अधिकारको रुपमा लिइन्छ ।

        सामाजिक न्याय कायम गर्ने एक सशक्त माध्यमका रुपमा सार्वजनिक सेवालाई लिने गरिन्छ ।

        शिक्षा,स्वास्थ्य,रोजगाार,यातायात,विधुत,सुरक्षा आदि सार्वजनिक सेवाक प्रतिबिम्ब हुन् ।

 कार्य

 मुख्य कार्य

o   आकस्मिक बाध्य कारी कार्य

o   अत्यावश्यक कार्य

o   लोककल्याणकारी कार्य

अन्य कार्य..

o   परम्परागत सेवासम्बन्धि कार्य : राजश्व संकलन सूरक्षा प्रतिरक्षा

o   नियमनकारी कार्य : कानुनको तर्जुमा र त्यसको कार्यान्वयन

o   आधारभूत आवश्यकता परिपूर्ति सम्बन्धि कार्य : छाना,खाना र नाना

o   मानव विकाससमबन्धि कार्य : शिक्षा, स्वास्थ्य,रोजगारी

o   कल्याणकारी कार्य : सामाजिक सुरक्षा, सामाजिक न्याय

o   मनोरञ्जनात्मक सेवा सम्बन्धि कार्य : सिनेमा,संगित,नाचघर

o   परामर्श एवम प्रशिक्षक सम्बन्धि कार्य : प्रशिक्षण,परामर्श आदि

विशेषता र चरित्र र प्रकृति गुण

o   राज्य  र सरकार प्रदत  ( प्रदत :- प्रदान गरिएको )

o   राज्यको दायित्व

o   नाफाको उदेश्य नराख्नु

o   नागरिकको हक

o   निष्पक्षता

o   निरन्तर प्रक्रिया

o   सामाजिक न्यायमा आधारित

o   परिवर्तनशीलता

o   पहुँचयोग्य

प्रभावकारी सेवा वितरण प्रणालीका पूर्वशर्तहरु

o   सेवा तोकिएको समयमा प्राप्त हुनुपर्दछ ।

o   सेवा जनताको अपेक्षा अनुरुपको हुनुपर्दछ ।

o   सेवा वितरण प्रणाली छरितो हुनुपर्दछ ।

o   सेवा वितरणमा छनौटको अवसर प्राप्त हुनुपर्दछ ।

o   सेवा गुणस्तरिय हुनुपर्दछ ।

o   सेवा सामाजिक न्यायमा आधारित हुनुपर्दछ ।

सार्वजनिक सेवाको भूमिका

o   जनतामाझ सरकारको उपस्थिती कायम गर्ने

o   शासनको वैधानिकता पुष्टि गर्ने

o   काम नागरिकको विश्वास आर्जन गर्ने

o   सरकार र नागरिकबिच सुमधुर सम्बन्ध बिकसित गर्ने

o   राष्ट्यि एकता र अखण्डता कायम राख्ने

o   लोकतान्त्रिक चरित्र अवलम्बन गरि मूलुकलाई विकासको बाटोमा अगाडि बढाउने,

o   विश्व समुदाय समक्ष सफल तथा सक्षम राज्यको रुपमा चिनाउने

 उपसंहार

    सार्वजनिक सेवा सरकारको सक्षमता मापन गर्ने आधार हो । तसर्थ जनताका वरिपरि सेवा पुर्याउनुपर्छ , नाकि सेवाको वरिपरि जनता । सार्वजनिक सेवाले नागरिकका आकस्मिक , अत्यावश्यक तथा लोककल्याणकारी कार्यमा सहयोग पुर्याई समुन्न्त र समृद्र्र समाजको निर्माणमा योगदान गर्ने हुनाले यसको गुणात्मकता र न्यायोचित वितरणमा विशेष ध्यान दिईनुपर्दछ ।

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *